Medeniyetler Arası Etkileşimin Bir Vasatı Var mıdır? Yunanca-Arapça Tercüme Hareketi ve Helenistik Mirasın İslam Dünyasındaki Dönüşümü Üzerine

 

Kültür ve medeniyetler arasındaki etkileşim, hiçbir şeyin kendine özgü bir yerinin bulunmadığı matematiksel bir uzayda gerçekleşmez. Bir medeniyete ait birikimin, zaman, mekân, dil ve kültür unsurlarından bağımsız bir şekilde bir başka medeniyet havzasına aktarılması mümkün değildir. İslam dünyasında VII.-X. asırlar arasında gerçekleşen tercüme hareketleri, bunun en önemli örneklerinden birini sunar. Müslümanların Fars, Yunan ve Hint gelenekleriyle kurdukları bu yaratıcı ilişkinin temelinde, bu etkileşimin vasatını teşkil eden paradigma içi unsurların belirleyici ve yönlendirici etkisi bulunur. Bu döneme ilişkin dikkatli bir okuma, bugün İslam dünyasının “katı olan her şeyi buharlaştırma” ve kültürel tüm doğal yerleri “demir bir kafes”te eritme temayülündeki bir uygarlıkla ilişkilerine dönük önemli imkanlar sunacaktır.